Kun je een betere wereld kopen?

Afgelopen vrijdag had ik de eer om deel te mogen nemen aan een paneltalk* waarbij de vraag centraal stond ‘Kun je een betere, duurzame wereld kopen?’. Door de discussie daarover, moest ik veel terugdenken aan waarom ik AWEAR eigenlijk ben gestart. Want kùn je een betere wereld kopen, door duurzame producten te kopen? En wat betreft kleding, er is al zovéel kleding; moeten we niet stoppen met kleding kopen en alleen maar tweedehands kopen?

Allereerst even iets over het begrip duurzaamheid. Inmiddels een behoorlijk uitgekauwd begrip, maar iets waar ik al heel lang mee bezig ben, en na al die jaren nog steeds een enorme passie voor heb. Ooit was het mijn droom om bij een NGO te werken en op die manier de wereld ‘te verbeteren’. Gaandeweg mijn studie (Internationale Betrekkingen/ Ontwikkelingsvraagstukken), raakte ik echter behoorlijk gedesillusioneerd over ontwikkelingshulp. Want is het niet vreemd dat we aan de ene kant mensen proberen te helpen, terwijl we diezelfde mensen aan de andere kant compleet uitbuiten door ze voor hongerlonen onze goedkope producten te laten produceren?

Een eerlijk, leefbaar loon

Na mijn studie ontdekte ik duurzaamheid: een principe dat uitgaat van people, planet èn profit. Ik voelde hier meteen zo’n enorme passie voor, want immers: geef mensen een fatsoenlijk, leefbaar loon, en mensen in ‘lagelonenlanden’ kunnen zichzelf ontwikkelen, op een manier die zij zèlf willen. Elke ouder zal zijn kind namelijk liever naar school sturen, dan naar een onveilige fabriek om in te werken tegen een hongerloon. Bovendien doorbreek je met educatie (die met een leefbaar loon voor veel gezinnen voor het eerst mogelijk wordt) de cyclus van armoede. Een eerlijk loon heeft dus niet alleen een enorme impact op dat ene gezin, maar op vele generaties en gezinnen die daar uit voortkomen.

Door een leefbaar loon te betalen (overigens niet meer dan normaal lijkt me!) in plaats van ontwikkelingshulp te geven, creëer je bovendien een gelijkwaardige relatie in plaats van een afhankelijke (en ongelijkwaardige) relatie. Het geven van hulp is in mijn ogen (alhoewel er uiteraard ook echt goede dingen gebeuren) toch grotendeels een overblijfsel van het kolonialisme. Betaal mensen een eerlijk, leefbaar loon en dan hoeven zij geen hulp van ons te ontvangen. En meer op macroniveau: door het doorbreken van de armoedecyclus, kan er een middenklasse in een land ontstaan en kan er op grote schaal echt iets veranderen. Wat betreft het ‘people’ gedeelte van duurzaamheid geloof ik dus zeker dat je een betere wereld kunt kopen.

Kritische noot

Wat betreft de ‘planet’ kant, is het een ander verhaal. Zoals we allemaal weten, zijn de resources van de aarde beperkt. Alle producten die je koopt moeten gemaakt worden, waar vaak een enorm productieproces achter zit. Omdat er zóveel producten gemaakt worden, heeft dit een enorme milieu-en klimaatimpact. We kunnen deze negatieve impact voor een deel wel verminderen, (in het geval van kleding o.a. door duurzame stoffen te gebruiken), maar er zal altijd een negatieve milie-impact overblijven. Het is lastig om dit helemaal naar nul terug te brengen.

We zullen dus ook minder moeten consumeren. In de generatie van mijn ouders (geboren begin WOII) was dit overigens nog heel gewoon. Producten waren relatief veel duurder dan nu en werden niet zomaar weggegooid. Alles werd gerepareerd en eindeloos hergebruikt. De enorme overconsumptie is pas heel recent, na de Tweede Wereldoorlog ontstaan, en in het geval van kleding pas met de opkomst van de fast fashion ketens.

Nu hoeven we heus niet terug naar ‘helemaal niets meer consumeren’, maar iets minder en bewuster kan echt geen kwaad. Uiteindelijk zijn al die spullen maar ballast en ligt je huis er vol mee.

Profit als sleutel naar een duurzame wereld

Duurzaamheid bestaat naast people en planet uit een derde pijler, namelijk profit. En over dit gedeelte ben ik juist zo enthousiast. Want een product of een onderneming kàn in de basis niet duurzaam (in de zin van houdbaar) zijn, als er geen profit gedeelte in zit. Iedereen (ook ondernemers), moet namelijk zijn of haar rekeningen betalen.

Bovendien, als er geen profit gedeelte in zit, hebben we het in feite over hulp (die overigens ook ergens van betaald moet worden). Zoals ik hierboven al aangaf, vind ik eerlijke handel een veel beter alternatief dan ‘afhankelijke’ en ongelijkwaardige hulp. Sterker nog, het is voor mij dè reden geweest om te switchen van ontwikkelingshulp naar duurzaamheid. Het profit gedeelte in duurzaamheid creëert namelijk een eerlijke, gelijkwaardige èn houdbare sleutel naar een betere wereld, waarin we fatsoenlijk met mensen, dieren en onze planeet omgaan.

Conclusie: koop minder en koop bewust

Eigenlijk hoef je als consument maar één ding te onthouden als je met je koopgedrag bij wilt dragen aan een betere wereld: koop minder en koop bewust. Niet voor niets is dit de slogan van AWEAR:-). Als je iets koopt, koop dan bij merken die eerlijk en milieuvriendelijk produceren. Gelukkig zijn er tegenwoordig zóveel mooie merken die dit al doen, die ècht anders produceren en waarbij people en planet net zo belangrijk zijn als profit. Het vormt de basis van alle beslissingen die zij nemen.

Dit is voor mij de reden geweest om 2 jaar geleden met AWEAR te beginnen: deze mooie merken een platform geven en het makkelijker maken voor consumenten om duurzame kleding te kopen. En om even terug te komen op ‘tweedehands kleding kopen’: het lijkt me fantastisch als iedereen alleen nog maar tweedehands kleding zou kopen, maar in mijn ogen is dat niet realistisch. Niet iedereen wil dat. Als iedereen mìnder en bij goede merken koopt, dan komen we volgens mij een heel eind!

Hebben we als consument wel impact?

Ja, dat denk ik wel, zeker als collectief. Duurzaamheid is ‘hot’ en ieder bedrijf is er wel mee bezig. Helaas is dat voor een groot deel ook nog pure greenwashing, maar het laat wel zien dat bedrijven de hete adem van consumenten in hun nek voelen, die steeds kritischer worden en willen weten hoe producten gemaakt zijn. Duurzaamheid is niet meer weg te denken uit onze samenleving en economie. Waar tijdens mijn studie het hele begrip ‘duurzaamheid’ niet één keer gevallen is, is dit nu vaak een standaard onderdeel van opleidingen. En op een gegeven moment bereiken we het ‘tipping point’, waarbij de transitie naar een duurzame samenleving in een stroomversnelling zal gaan.

Je kunt dus echt stemmen met je portemonnee en onthoud: je hoeft niet meteen ALLES goed te doen. Begin met kleine stapjes, dan gaat het balletje vanzelf rollen. Ik doe zelf ook heus nog lang niet alles helemaal ‘goed’. Maar als we allemaal kleine stappen nemen, hebben we samen heel veel impact!

 

*Deze paneltalk werd georganiseerd door FairFriday in duurzaam warenhuis GreenUp in Utrecht. De inspiratie voor de centrale vraag ‘Kun je een betere wereld kopen?’ kwam van het gelijknamige boek van Wouter Mensink.